ul. Brzeska, Prawosławny Sobór Narodzenia NMP (obecnie Kościół Rzymskokatolicki pw. Narodzenia NMP) w Białej Podlaskiej, Zabór rosyjski, prawdopodobnie ok. 1910–1915
************
W tradycji prawosławnej i greckokatolickiej „sobór” oznacza najważniejszą cerkiew w danym mieście lub regionie - często pełni funkcję katedry.
************
Kontekst historyczny
Zdjęcie przedstawia ulicę Brzeską w Białej Podlaskiej, wykonane prawdopodobnie w latach 1910–1915. Widzimy tu rosyjskie wojsko maszerujące w szyku, co wskazuje na obecność Imperium Rosyjskiego w tym regionie w ostatnich latach jego panowania nad Królestwem Polskim. Żołnierze ubrani są w mundury galowe, prawdopodobnie uczestniczą w uroczystości religijnej lub państwowej. Ludzie stojący wzdłuż ulicy to lokalna ludność – część z nich bierze udział w wydarzeniu, inni tylko obserwują. Sztandary i flagi: Widoczne w pochodzie, mogą przedstawiać symbole imperialne lub religijne, podkreślając władzę państwa i cerkwi.
*************
Prawosławny Sobór Narodzenia NMP w Białej Podlaskiej w latach 1875-1917
Źródło: Zarys historyczny parafii prawosławnego Soboru Katedralnego Narodzenia NMP w Białej Podlaskiej w latach 1875–1917, Piotr Sęczyk, 2014
https://journals.umcs.pl/f/article/download/4239/3065
https://journals.umcs.pl/f/article/view/4239/0
„Bialski sobór (świątynia) pierwotnie został wzniesiony przez Radziwiłłów w latach 1747-1759 dla potrzeb grekokatolickiego zakonu bazylianów w celu krzewienia unii brzeskiej wśród prawosławnego ludu w Białej i okolicach. Po kasacie klasztoru w 1864 r. i unickiej diecezji chełmskiej w 1875 r., świątynia stała się ośrodkiem kultu Kościoła prawosławnego. Z powodu okazałości cerkwi i jej rozmiarów w 1875 r. nadano Jej tytuł soboru, był to największy unicki budynek sakralny na Południowym Podlasiu. Nazwa bialski sobór pochodziła od usytuowania cerkwi w mieście Biała, podobne nazwy nadano innym świątyniom, np. sobór siedlecki, chełmski, warszawski itp.”
„Sobór, od początku zaliczany do okazałych świątyń, stał się ważnym ośrodkiem szerzenia prawosławia na Południowym Podlasiu. 24 stycznia 1875 r. odbyły się tu lokalne uroczystości zjednoczenia grekokatolików z Cerkwią prawosławną. Na nabożeństwo przybyło 30 duchownych i delegacje świeckie z 45 parafii”.
„Wśród znanych polskich pisarzy, którzy przychodzili na nabożeństwa do soboru, pod koniec lat 80. XIX w. podczas pobytu w Białej na Podlasiu był Stefan Żeromski. Opisy cerkwi i nabożeństw oraz spostrzeżeń na temat wiernych zawarł w swoich Dziennikach”?. „Poza tym sobór często wizytowali prawosławni biskupi zmierzający do Leśnej na doroczne uroczystości. Przybywali do Białej z Warszawy i Chełma koleją, następnie podróżowali konnymi powozami do monasteru. Przybywających zwierzchników Cerkwi miejscowi parafianie witali przed bramą parkanu świątyni chlebem i solą.”
„Sobór stał się miejscem manifestacji dla poparcia rosyjskiego imperializmu i samowładztwa caratu. Wielokrotnie organizowano w nim obchody świąt związane z rocznicami państwowymi i kulturalnymi miasta. Najgłośniejszymi uroczystościami, które relacjonowała prasa cerkiewna, były odsłonięcia i poświęcenia pomników.”
„Klęska wojsk rosyjskich podczas I wojny światowej i przesuwanie się niemieckich oddziałów na wschód Królestwa Polskiego zagroziły mieniu parafii, dlatego latem 1915 r. ruchomy majątek bialskiego soboru został ewakuowany w głąb Rosji.”
„Świątynię wojska niemieckie przejęły na zbór ewangelicki”.
„W II Rzeczypospolitej władze polskie nie wyraziły zgody na reaktywację parafii.”
Prześlij komentarz